» BEŞ ŞEHİRDE ERZURUM Erzurum Sitesi
ERZURUM ERZURUM ERZURUM
BEŞ ŞEHİRDE ERZURUM
BEŞ ŞEHİRDE ERZURUM
Bu yazı 1.410 kez okundu.
29 Ekim 2013 21:51 tarihinde eklendi



Ahmet Hamdi Tanpınar’ın en önemli eserlerinden biri de hiç şüphesiz Beş Şehir isimli denemesidir. Bir gezi anı denemesi olarak kaleme alınmış eserde Ankara, Erzurum, Konya, Bursa ve İstanbul şehirlerine ilişkin anı ve gözlemlerini aktaran Tanpınar, edebiyat açısından önemli bir eser vermesinin yanı sıra şehircilik açısından da kıymetli bir kaynak bırakmıştır. Bu çalışması şehir monografisi olarak uzun yıllar boyunca değerlendirilecek bir rehber eser olma özelliğini koruyacaktır.  Bu eseri  on farklı başlık altında gelecek olan bir yazı dizisi ile yeniden ama şehircilik sistemi içerisine ele alıp incelemeye çalışacağım. umarım başarılı olur ve sizi fazla sıkmadan bu güzel eseri hep birlikte şehir ve şehircilik açısından yeniden bir gözden geçirebiliriz.

Tanpınar’ın şehir metinleri, farklı gerçeklik tabakalarının birbiriyle örtüşmesinden meydana gelmiştir. Eserde şehir, bir medeniyet müzesi olarak yer alır. Yerleşim organizasyonu, ticari faaliyet, mimari yapılanma, gündelik hayatın mekân dağılımı ve bütün bunları idare eden düşünce tarzı, şehrin kurgusunu oluşturur. Tanpınar bu kurguyu oluşturan parçaları bir araya getirerek şehrin sosyal kültürel planını hazırlar. Bu planla şehri gezer. Arka sokaklarda dolaşır, çarşıların sesini dinler, insanlarla konuşur ve sonuçta kendisini anlatan canlı bir varlık olarak şehrin portresini çizer. Bu portrede tarih, sosyoloji, sanat ve edebiyat şehrin kimliğini yansıtmak amacıyla buluşur.[1>

Ahmet Hamdi’nin beş şehri içerisinde anlatım tarzı itibariyle en çok dikkati çeken şehir Erzurum olmuştur. Tanpınar Erzurum’a ait anılarını ve gözlemlerini aktarırken daha ziyade Erzurum insanı ve toplumsal yaşantısı üzerinde durmuştur. Bunda en önemli etken Erzurum şehrinin yaşamış olduğu yıkımların ve ıstıraplarının şehir yaşantısına olan etkilerinin yanı sıra Cumhuriyetin ilk dönemlerinde yaşanan yeni bir devlet kurma ve dönüşüm sürecine tanıklık etmesidir. İşte Tanpınar’ın bu şahitlik izlenimleri aynı zamanda şehircilik ve şehir tarihi bakımından Erzurum şehir araştırmacılığı için önemli bir kaynak olmuştur. Bu kaynağın oluşmasında Ahmet Hamdi Tanpınar’ın en büyük rehberi hiç şüphesiz öğretmenlik yapmış olduğu okulun müdürü olan Cevat Dursunoğlu dur. “… Bu köklü adam şehrin dehası gibi bir şeydi. Almanya’da felsefe tahsili, dört yıl süren ordu tecrübesi, Milli Mücadele’nin başlangıcındaki rolü, onu tanıdığım insanlardan ayırıyordu. Toplayıcı adamdı. Şehri çok iyi biliyordu. Anlatacağı bir yığın şey vardı ve konuşmayı sevenlerden, onu sanat haline getirenlerdendi. Bu sayede haftasını doldurmadan şehrin ve meselelerin içine girdim.[2>”

Ahmet Hamdi Tanpınar Erzurum şehrine üç farklı tarihte gelmiştir. Bunlardan ilki balkan Harbinin sonunda 1913 yılında Babasının memuriyeti nedeniyle olmuştur. Tanpınar’ın Erzurum’a ikinci defa gelişi bundan on yıl sonra gençlik döneminde, öğretmenlik vazifesini yerine getirmek içindir.  Üçüncü gelişi ise kendisinin ifadesi ile ikinci dünya savaşının son yıllarında olmuştur. Dolayısıyla üç farklı dönemin Erzurum’una şahitlik etmeyi başarmıştır. Ahmet Hamdi Tanpınar Erzurum şehrine ilişkin fikirlerini ve anılarını anlattığı zaman şehircilik açısından önemli olan şehir coğrafyası, şehir tarihi,  şehir kültürü,  şehir belleği ve şehir kimliğini birbiriyle ayrılması güç bir şekilde iç içe işlemiş ve aktarmıştır. Biz elimizden geldiği kadar bu konuları ana başlıklara ayırıp yeri geldikçe de bağlantılar yapıp açıklamaya çalışacağız. Ancak bütün bir çalışma içerisinde kendini his ettirecek konu Erzurum şehir belleği ve toplumsal yapı olacaktır.

[1> Ekrem IŞIN: A’dan Z ye Ahmet Hamdi Tanpınar, YKY, KitapIık dergisinin armağanı, İstanbul 2003, s. 45.

[2> Ahmet Hamdi TANPINAR: Beş Şehir, Dergah Yayınları, İstanbul 2003 s. 44

Yorumlar

Bu Yazıya 0 Yorum Yapılmış

Henüz yorum yapılmamış

Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.

Copyright © 2010 - 2017. ERZURUM
Alexa Trafik
toplist
sanalbasin.com üyesidir
TOPlist
TOPlist
Push 2 Check
site ekle site ekle
Link ekle
yukarıya Çık